ضرورت های مدیریت شهری

چاپ

سرانجام انتخابات با تمام دغدغه ها و ويژگيهاي خاص خودش تمام شد و چگونگي عملي شدن چرخش نخبگان را در رقابت سياسي به وضوح مشاهده كرديم . از يك سو نشان از بلوغ سياسي و توسعه يافتگي را به همراه داشت و از سوي ديگر حضور پرشور مردم مشروعيت مردمي نظام را قدرت بخشيد كه يكي از مولفه های مهم امنيت در كشور محسوب مي گردد .

 

علاوه بر اين آموختيم كه بداخلاقي ها و ناراستي هاي تبليغاتي از معايب آن بود كه اميدواريم از طريق شفاف سازي امور اين فرصت را به مردم بدهيم تا تشخيص راحت تر گردد .

و در نهايت اينكه ، به فرمايش مقام معظم رهبری، پيروزي از آن ملت ايران و نظام بود كه به تمامي آحاد جامعه بايستي تبريك گفت .

 

اما آنچه به شهرمان مشهد مقدس و خادمين آن مربوط است را عرض كنم كه :

 

انديشه مدرن باعث شد تا درك اين واقعيت فراهم گردد كه شهر اندام واره اي است كه كالبد فيزيكي و ابنيه منفرد ، تنها بخشي از آن است و ساكنان شهر، اصلي ترين بخش شهريعني محتواي آن را تشكيل مي دهند و به همين دليل نقش و عملكرد بسياري از شهرها تغيير يافت و شهرها در حال تبديل شدن به مراكز فرهنگي، هنري و توريستي با تحولات اقتصادي شدند .از سوي ديگر در انديشه مدرن ، شهر حيات و زندگي دارد . گوش و چشم دارد . حس دارد ، بو مي كشد . زبري و نرمي دارد . در ساعاتي مي رقصد ، در ساعاتي در عبادت است و در ساعاتي استراحت مي كند .

 

علاوه بر اين ، جهت گيري به سوي فرهنگ مرا صرفي در شهرها ، شكل جديدي از شهر بوجود آورده است كه طليعه هاي آن در برخي از كلان شهرها مشهود است . خيابانهايي كه زماني بقال ها ، قصاب ها ، نانوايان و ... به عرضه كالاهاي خود مي پرداختند اكنون به محل تجارت شمار زيادي فروشگاههاي لباس ، رستورانها ، كافه ها ، هايپرها ، بانكها ، آژانس هاي مسافرتي و ... كه بخشي از دستاوردهاي مدرنيته است. ضمن اينكه وقت گذراني مردم در فروشگاههاي بزرگ و گسترش شهرها بدون يك مركز مشخص از ويژگي اين شهرها گرديده است .

 

 

 

با درك و شناخت از شهر ، مردم و سبك زندگي آنان ، حال بايستي نيازهاي اين سه مؤلفه را به خوبي تبيين كنيم . نيازهايي كه مي تواند شهر را به يك ارگانيسم سالم مبدل نمايد.در اين راستا يكي از صاحب نظران ( لئونارد دهل ) اين نياز را به 5 دسته تقسيم نموده است :

 

1 – نيازهاي اساسي و اوليه : هر شهر بايستي توانايي تامين نيازهاي اساسي شهرنشينان خود مثل غذا ، مسكن ، لباس ، امنيت ، بهداشت و ... را داشته باشد .

 

2 – نيازهاي عملكردي ، ديني و هنري : در شهر عرصه هايي براي توليد ، كار ، آموزش و تفريح وجود دارد ضمن اينكه مردم بايد بتوانند در فعاليت هاي مختلف شامل موضوعات ديني ، تجربيات هنري ، فرهنگي ، زيباسازي ورزشي و ... به صورت فعال يا منفعل شركت نمايند .

 

3 – ارتباط و شبكه :سازهاي ربط دهنده مثل انواع ارتباطات در ابعاد مختلف براي تامين معاش ، عقايد و تماس هاي اجتماعي بين مردم ضروري است مانند مدهاي مختلف حمل و نقل عمومي ، وجود راههاي مناسب، شبكه هاي اجتماعي و اينترنتي و ... . مجوعه آداب و رسوم براي تامين ارزش ها و عقايد از جمله مصاديق اين دسته است .

 

4 – زيرساخت ها : اندام واره هاي شهر به ظاهر مستقل ليكن بر يكديگر اثر مي گذارند در نگاهي گذرا ابتدا زيرساخت هاي فيزيكي آن ( جسم شهر ) به چشم مي آيد و سپس زيرساخت هاي پنهان كه غيرفيزيكي و منعطف هستند مثل قوانين و مقررات ، الگوهاي رفتاري كه در مجموع شكل دهنده و هدايت كننده مديريت جامعه هستند  .

 

5 – ملاحظات اكولوژيك : دهل معتقد است در راه تلاش به دستيابي به 4 دسته قبل نبايد از اساسي ترين نياز يعني توانايي براي بازسازي و تجديد حيات خويش غافل بود و لذا نيازهاي اصلي انسان نمي تواند در محلات شهري كلان شهرها كه آكنده از بي نظمي و هرج و مرج است ، برآورده شود .

 

حال در اين رهگذر مديران شهر كه برآيند تفكر مردم آن شهر هستند و بر اين مبنا برگزيده شده اند كه حكومت از آن مردم و براي مردم و در جهت اعتقادات و خواسته و منافع آنان است ، بايستي در جهت توسعه شهر؛ عدالت اجتماعي را مد نظر قرار داده تا مواهب و امكانات شهري به نحو مطلوبي در اختيار شهروندان قرار گيرد بهره مند شوند .در اين راستا جان رالز در كتاب نظريه عدالت مي نويسد نابرابري هاي اجتماعي تنها در صورتي توجيه پذير است كه بيشترين مزيت را به نفع محروم ترين قشرهاي جامعه حاصل كند . او معيار حداكثر سازي رفاه براي پايين ترين قشر مردم را معيار عدالت معرفي مي كند . درغيراينصورت ضمن عدم تحقق اهداف شاهد مصاديقي همچون پديده حاشيه نشيني و رشد آن در شهرها نيز خواهيم بود . در گزارش سازمان ملل تاكيد شده است كه حاشيه نشيني يك مقوله جمعيت شناسي شهري نيست بلكه پديده اقتصادي – اجتماعي است و در برنامه توسعه بعنوان هدف اول‍ي بايد مد نظر باشد زيرا به تبع از آن نسل دوم مهاجرين به دليل اينكه محيط شهري را لمس مي كنند و تضاد طبقاتي را از نزديك مشاهده مي كنند آمادگي بيشتري براي اعتراضات به وضع موجود و تمايل به تخريب اموال عمومي يا همان پديده ونداليسم خواهند داشت . لذا ضرورت های مدیران شهری ایجاب می نماید که :

 

1) بايستي بپذيرید كه توسعه شهر به يكباره ايجاد نخواهد شد بلكه فرايندي است كه به تدريج حاصل خواهد شد . يك چرخ بزرگ و سنگين را مجسم كنيد كه وزن بسيار سنگيني دارد . حال تصور كنيد كه كار شما اين است كه اين چرخ را به سرعت و قدرت هرچه تمام تر به حركت درآوريد . نخست با تلاش فراوان ، چرخ را به اندازه يك يا چند سانت به جلو مي رسانيد و آن را به گونه اي نامحسوس حركت مي دهيد ، همانطور به فشار و هل دادن ادامه مي دهيد . پس از مدتي فقط مي توانيد يك دور كامل چرخ را بچرخانيد . حال اگر اين تلاش ادامه داشته باشد ، كم كم چرخ سريعتر حركت مي كند و با تلاش مداوم بيشتر و بيشتر مي چرخد . كم كم سرعت بيشتر و بيشتر مي شود تا اينكه در يك نقطه پيشرفت غيرمنتظره ، شتاب حركت به نفع شما افزايش مي يابد و از اين لحظه به بعد وزن سنگين آن به شما كمك مي كند تا سرعت حركت بيشتر شود . لذا هر دور از چرخ گردان بر اساس نيرويي كه در دور قبلي بكار رفته است ، حركت مي كند و مجموعه تلاشي را كه برايش صرف كرده ايد تجميع شده و به حدي رسيده است كه حالا سرعت  بسيار زياد شده . حال سوال اين است كه كدام فشار عظيم بود كه موجب اين چرخش سريع شد ؟ اين پرسش بي معني خواهد بود . با اين تمثيل بر اين قصد بودم كه گوشزد نمايم يك عامل بزرگ ، سبب توسعه و حركت رو به جلو نخواهد بود بلكه حركت تدريجي و رو به جلو و سيستمي است كه موفقيت شهر را تضمين خواهد نمود.

 

2) اگر بدنبال حفظ وضع موجود باشید ، نيازي به  سيستم نخواهید داشت زيرا سيستم صرفا براي حركت ، رشد ، پيشرفت و توسعه است  . سيستم يعني رويه ، قاعده ، قانون ، آيين نامه و منطق فلذا قضاوت هاي فردي ، غرايز و دخالت هاي فردي ، عمل خارج از رويه و آئين نامه ها يعني ضد سيستم خواهد بود. زيرا وقتي سيستم ساخته شد ، فكر اهميت پيدا مي كند

 

3) مديران شهر در مسير ساختن آينده اي بهتر قرار دارند و مؤلفه هايي از قبيل رويارويي با چالش هاي امروز جهاني و شهري از قبيل تضعيف دولت – ملت ها در برابر سازمانهاي مردم نهاد و جهاني – نهادينه شدن تدريجي حوزه عمومي مجازي – چالش رشد اقتصادي و مسئله بيكاري – آلودگي هوا -جمعيت -برابري اجتماعي ، نيازمند علت يابي گذشته ، جامع نگري امروز و آينده نگاري براي فرداست . لذا بدون ترديد داشتن چشم اندازي روشن و درك آن يكي از ويژگيهاي يك شهر و مديران شهري توسعه يافته است . زيرا چشم انداز روشن و شفاف باعث خواهد شد تا انتخاب گزينه هاي پيش روي تصميم گيران سهل و روان گردد . به تعبيري با ايجاد كوچينگ شهري ، فاكتورهاي اساسي  براي توسعه شهر و مديران  شفاف تر خواهد شد و علاوه بر اين پتانسيل و ظرفيت هاي شهر نيز معرفي خواهند شد و موجب همگرايي بيشتر مديران در تصميم گيري خواهد شد . از سوي ديگر بستر لازم براي مردم يعني كارآفرينان ، نخبگان و سرمايه گذاران علاقمند در حوزه شهري در جهت هم افزايي قابليت هاي شهر مهيا خواهد شد و نقش آفريني مردم را در فضاي شهري كاراتر خواهد نمود . به تعبيري با اين اقدام مديران شهر ، ضمن آينده نگاري ، نقاط كور شهر را روشن مي نمايند تا آحاد جامعه متناسب با توان و ظرفيت خود از آن بهره مند شوند

 

4) شهرداري بايستي در روش سكان داري خود بازنگري كند به نحوي كه عملكرد سازمانهاي پاروزن را نيز بهبود بخشد . به گونه اي كه تلاش نمايد تا نقش شهروندان در اداره شهر بزرگتر شود و شهرداري به اندازه ممكن كوچكتر گردد تا بتواند در ثمربخش ترين شكل خود به وظايفش عمل كند و بيشتر كارآفرين باشد تا كارفرما و بيشتر نوآور باشد تا نان آور .

 

5) حمل و نقل ، فصل مشترك بسياري از فعاليت هاي اجتماعي - اقتصادي است كه نقش موثري در آرامش جامعه ، دسترسي به فرصت ها و كارايي سيستم ها ايفا مي كندو به همين دليل تقاضا براي حمل و نقل در بسياري از كشورهاي در حال توسعه به اندازه اي سريع بوده است كه ناگزير راه حلهاي پيچيده و پرهزينه اختيار شده است . امروزه حمل و نقل شهري حدود 30 درصد بودجه هاي شهري را به خود اختصاص داده است كه رشد تقاضا و هزينه هاي بالاي آن از يك سو و سرمايه گذاري در اصلاحات غيرضروري بار سنگيني را بر بودجه هاي شهري تحميل نموده است . بدون ترديد انباشت مطالبات مردمي و هزينه هاي سرسام آور اداره شهر و منابع محدود مالي ايجاب مي نمايد تا مديران شهر با اقدامات كم هزينه و ارتقاي كارايي خدمات عمومي موجبات رضايتمندي شهروندان و شتاب دهي به توسعه شهر را بيش از پيش نمايد .

 

به عنوان مثال براي كاهش بخشي از فشارهاي حاشيه نشيني شهر مشهد مقدس مي توان از كمك دولت در جهت تسريع در پروژه مترو مشهد – چناران را مطرح نمود كه تسريع در جذب بخشي از جمعيت حاشيه نشيني شهر مشهد را در شهر گلبهار خواهد شد . زيرا با ايجاد شبكه هاي ارتباطي منظم ، كارآمدتر و با مدهاي مختلف ، فاصله دسترسي عملكردي ساير مناطق به يكديگر كمتر خواهد شد و تمايل به سكونت و سرمايه گذاري در محيط هاي مناسب افزايش خواهد يافت . چرا كه تقويت مدهاي حمل و نقل يكي از عوامل موثر براي توزيع جمعيت قلمداد مي گردند و تبديل شهرهاي تك هسته اي به چند هسته اي از مزاياي حمل و نقل است كه فاصله فيزيكي ( محل كار و سكونت ) به فاصله عملكردي حمل و نقل تغيير شكل مي دهد .

 

لذا ضرورت دارد از تمركز بيش از اندازه بر موضوعات خاص مثل ترافيك ، حاشيه نشيني ، و ... پرهيز نمود چرا كه در بسياري از امور حل مسائل در بيرون از آن موضوع و مسئله قابل حل مي باشد . مثلا جلوگيري از ... پديده حاشيه نشيني شهر مشهد در مثال فوق

 

6) شوراي شهر را به جاي تريبوني براي وعظ و خطابه به فرايندي براي طي شدن تلقي كنيم. توسعه شهر با سخنراني ، مقاله نويسي و حركت از نقطه الف و رسيدن به نقطه ب شدني است . نه اينكه مدام از نقطه ي ج ، د ، و جلوتر حرف زدن . به قول نويسنده و اديب آلماني (هانس ماگنوس انسنس برگر) در توصيه جالبي به نخبگان و مديران آلمان پس از جنگ جهاني دوم مي گويد : در تالارهاي گرم و راحت سمينارها ، خيرخواهانه ترين نيت ها هم راه به جايي نمي برد چرا كه هيچ انساني نمي تواند با قاطعيت بگويد وقتي پاي عمل به ميان آمد ، چه رفتاري پيش خواهد گرفت . پس سرگرم تعاريف پر آب و تاب نشويم .

 

7) بدنبال ناجی براي مديريت شهر نباشند.زيرا هر سازماني اگر بدنبال يك نابغه براي مديريت خود باشد ، قابليت بقا را نخواهد داشت . به قول پتر دراكر ، يك سازمان تحت رهبري چند انسان معمولي و تواناي نظام مندي و استقلال ، بقا پيدا مي كند . به عقيده وي بايد ديدگاه خود در خصوص ايجاد سازماني تحت يك رهبري قهرمانانه را تغيير دهيم زيرا هر آنچه و به هر ميزان كه مديران بالا و بالاتر انتخاب كنيد ، ضمن اينكه فرصت ها را از مديران شهر گرفته و آنها را تنزل خواهيد داد قطعا وقتي آن قهرمان شكست مي خورد ، باهزینه های گزاف به دنبال قهرمان بعدي خواهيد رفت . لذا بدنبال برقراري سيستم ها و نظم باشيد و مديران شما بایستی از اين ويژگي نيز  برخوردار باشند و الا شاهد تکرارتاریخ خواهیم بود.

تماس با ما

88983197